ريچارد بل ( مترجم : بهاء الدين خرمشاهى )

52

در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى )

انبياى سلف تلقى كند . ورقه پسرعموى خديجه همسر پيامبر [ ص ] و مسيحى بود . در اين مورد ، چه‌بسا احاديث ، كاملا معتبر و قابل اعتماد نباشند ، ولى اين نكتهء قطعى از قرآن بر مىآيد كه مسلمانان از ديرباز قائل به همانندى و همسانى بين تجارب و احوال حضرت محمد [ ص ] و تجارب و احوال پيامبران پيشين بوده‌اند . داستان‌هاى مربوط به اينان در قرآن كريم ، نشان مىدهد كه حضرت محمد [ ص ] نياكان و پيشينيان معنوى ممتازى دارد . در آيهء 48 سورهء انعام آمده است كه « مرسلين » ( كه هم‌معناى رسول و رسل است ) « مبشّرين » و « منذرين » بوده‌اند . همچنين در آيهء 45 سورهء احزاب گفته شده است كه خود حضرت محمد [ ص ] هم « شاهد » و « مبشّر » و « نذير » است . اين معنى كه وظيفهء رسول انذار يا هشدار دادن به قوم خويش است ، در نخستين آيات نازل شده از قرآن كريم متواتر است . بعضى وقت‌ها مشتقات‌انذار ، به نحو مطلق و بدون مفعول به كار رفته است ، اگرچه مىتوان با توجه به ساير آيات و عبارات قرآنى ، مفعول و موضوع آن را [ به درستى ] حدس زد . در آيهء 14 سورهء ليل ، مراد از آن « نار » ( آتش جهنم ) است ؛ و در آيهء 40 سورهء نبأ ، مراد از آن عذاب اخروى است . « 1 » همچنين آياتى هست كه در آن پيامبرى به قوم خويش انذار يا هشدار مىدهد كه گرفتار بلاى ناگهانى خواهند شد ( چنان‌كه در آيهء 21 سورهء احقاف ، هود به قوم خويش يعنى عاد چنين هشدارى مىدهد ) . گاه اين نكته ، به ويژه از سوى محققان اروپايى پذيرفته شده است كه پيام‌هاى اوليهء قرآن ، عمدتا هشدار به عذاب ناگهانى [ اين جهانى ] يا اخروى است . اين نظريه با نظرى كه بعضى از محققان مسلمان ( ولى نه اكثريت ) دارند موافق است ، و آن اين است كه نخستين آيات نازل شدهء قرآنى آغاز سورهء مدثر است ، زيرا در آن سوره امر به انذار آمده است ( قُمْ فَأَنْذِرْ ) . از سوى ديگر [ و بر خلاف اين ] مشاهده مىشود كه پيام مثبت‌تر سورهء قريش - سپاسگزارى به درگاه خداوند و پرستش او - نيز به نخستين دوره‌هاى نزول وحى تعلق دارد . در اين صورت اشتباه است كه مضمون نخستين آيات را منحصر و محدود به انذار يا هشدار سازيم . كلمهء « بشير » ، كه دربارهء حضرت محمد [ ص ] هم به‌كار رفته است ، به معناى آگاهاننده

--> ( 1 ) . قس - بخش سوم از فصل هفتم .